Duurzaamheid roept vaak vragen op.
Wat moet er? Wat kan er?
En vooral: wat doen we niét.
Hier vind je toegankelijke achtergrondartikelen over allerlei thema’s waar je als MKB-ondernemer mee te maken krijgt bij verduurzaming. Van wet- en regelgeving tot subsidies, en van handige tools tot inspirerende praktijkvoorbeelden. Duidelijke informatie waar je écht iets mee kunt zodat jij vandaag nog slimme stappen kunt zetten voor een toekomstbestendig bedrijf.
Alles helder, concreet en direct toepasbaar.
Gepubliceerd: 25 april 2026
YouTube video – Van duurzaamheids-maatregelen naar strategische keuzes
Veel MKB-bedrijven hebben een lijst met duurzaamheidsideeën. Ze weten alleen niet welke ze moeten oppakken, welke ze moeten laten liggen, en welke daadwerkelijk strategisch zijn. In deze video werk ik door de stap die de meeste bedrijven overslaan: van actielijst naar besluitkader.
In deze video laat ik zien:
- Waarom quick wins en wettelijke verplichtingen géén strategie zijn
- Hoe je een prioriteringsmatrix gebruikt om maatregelen te plaatsen
- Welke vier vragen bepalen of iets strategisch is of niet
- Waarom de meeste “strategische keuzes” dat bij nader inzien niet zijn
Dit is geen inspiratievideo. Geen stappenplan om je te laten voelen dat je bezig bent. Wel een analysekader waarmee je keuzes maakt die invloed hebben op je businessmodel, marktpositie en waardeketen.
Gepubliceerd: 26 januari 2026
YouTube video – Waarom verduurzaming zonder strategisch kader geen richting geeft MKB.
In deze video: Wat gebeurt er als verduurzaming belangrijk wordt, maar er geen strategisch kader is? In veel MKB-bedrijven leidt dat niet tot richting, maar tot versnippering: losse initiatieven, interne discussie en energieverlies.
In deze video laat ik zien:
- wat er concreet misgaat wanneer een strategisch kader ontbreekt
- waarom goede intenties zelden tot focus leiden
- hoe verduurzaming verwordt tot activiteit in plaats van richting
Deze video bouwt voort op de eerdere video’s over strategie en duurzaamheidsstrategie in het MKB, en maakt zichtbaar waarom een helder kader geen luxe is, maar een randvoorwaarde voor bestuurbaarheid.
Gepubliceerd: 16 januari 2026
YouTube video – Wat is een duurzaamheidsstrategie in het MKB?
En waarom de meeste bedrijven het verkeerd noemen.
In deze video: Wat noemen MKB-bedrijven een duurzaamheidsstrategie – en wat is het in werkelijkheid? In deze video maak ik scherp waarom doelen, maatregelen en compliance géén strategie zijn. En wanneer verduurzaming wél strategisch wordt.
Wat is een duurzaamheidsstrategie in het MKB eigenlijk?
Veel bedrijven zeggen dat ze er één hebben. Maar als je doorvraagt, blijkt “strategie” vaak een verzamelnaam voor doelen, maatregelen of wetgevingstrajecten.
In deze video ontleed ik dat misverstand. Ik laat zien:
- waarom duurzaamheidsdoelen op zichzelf geen strategie zijn
- waarom maatregelen zonder besliskader willekeurig blijven
- en waarom compliance per definitie reactief is
Daartegenover zet ik een scherpe definitie: een duurzaamheidsstrategie is geen lijst, maar een besliskader onder schaarste.
Verduurzaming is pas strategisch als het:
- consequenties heeft voor wat je níét doet
- structureel meespeelt in investeringsbeslissingen
- wordt afgewogen tegen andere strategische doelen
Zonder dat kader ontstaat geen richting, maar ruis.
Deze video is bedoeld voor: directies en MT’s in het MKB,ondernemers die verduurzaming serieus nemen, adviseurs die voorbij de praat willen komen.
Gepubliceerd: 16 januari 2026
YouTube video – Wanneer is verduurzaming een strategisch vraagstuk – en wanneer niet?
In deze video: Wanneer is verduurzaming een strategisch vraagstuk – en wanneer niet? Veel MKB-bedrijven noemen verduurzaming een strategie, terwijl er geen echte strategische keuzes aan voorafgaan.
Verduurzaming wordt in het MKB vaak als strategisch gepresenteerd. Maar belangrijk zijn is iets anders dan strategisch zijn.
In deze video maak ik één onderscheid scherp: wanneer verduurzaming daadwerkelijk strategie is – en wanneer het vooral gaat om activiteiten, optimalisaties of noodzakelijke maatregelen.
Ik behandel verduurzaming niet als moreel vraagstuk of marketingthema, maar als een probleem van strategische besluitvorming onder schaarste.
Onderwerpen die aan bod komen:
- wat strategie wél en niet is
- waarom veel duurzaamheidsinitiatieven geen richting geven
- wanneer verduurzaming keuzes afdwingt die niet terug te draaien zijn
- hoe je beoordeelt of een maatregel strategische keuzeruimte vergroot of verkleint
Deze video is bedoeld voor MKB-ondernemers, directies en managers die willen stoppen met versnippering en willen sturen op samenhang en focus in verduurzaming.
Gepubliceerd: 6 oktober 2025
Elektrisch rijden: doen, of niet?
Is het duurzaam om een nieuwe elektrisch bus aan te schaffen, of is het juist beter om de huidige dieselbus door te blijven rijden? Het produceren van een nieuw elektrisch voertuig (EV) heeft een flinke footprint, dus de vraag is logisch.
We zijn er in gedoken en komen tot de volgende inzichten:
1. Productie-impact [CO2]
Een nieuwe elektrische bus heeft een hoge CO2-voetafdruk bij productie, vooral door de accu’s:
- Accu van 60–100 kWh kan 6-15 ton CO2 veroorzaken bij productie.
- Extra grondstoffen zoals lithium, kobalt, nikkel, koper zijn schaars en intensief in mijnbouw.
Een bestaande dieselbus heeft deze impact al gehad, dus het uitstellen van vervanging spreidt de productie-uitstoot.
2. Operationele uitstoot [CO2]
Dieselbus:
- Gemiddeld verbruik: 10 l/100 km → 40.000 km → 4.000 liter diesel per jaar.
- CO2-uitstoot diesel: ~2,68 kg CO2 per liter → ~10,7 ton CO2 per jaar.
Elektrische bus:
- Energieverbruik: ~25 kWh/100 km → 40.000 km → 10.000 kWh (10 MWh) per jaar.
- CO2 per kWh hangt af van stroommix. In Nederland gemiddeld ~0,35 kg/kWh → ~3,5 ton CO2 per jaar.
- Met 100% groene stroom kan dit <1 ton CO2 per jaar zijn.
Operationeel is een elektrische bus duidelijk beter (factor 10) voor CO2-uitstoot, mits het elektriciteitsnet groen genoeg is.
3. Grondstoffen en duurzaamheid
Recycling: accu’s kunnen na ca. 8-10 jaar hergebruikt of gerecycled worden, maar huidige processen zijn nog niet volledig circulair.
Nieuwe EV: hoge vraag naar lithium, kobalt, koper → milieu- en sociale impact van mijnbouw.
Dieselbus langer rijden: geen extra grondstoffen nodig, maar blijft fossiel en vervuilt lokaal (NOx, fijnstof). Fossiel heeft afhankelijkheid / schaarste en wordt in verband gebracht met klimaatverandering.
4. Andere factoren
| Aspect | Diesel langer rijden | Nieuwe EV |
|---|---|---|
| Lokale luchtvervuiling | Hoog (NOx, fijnstof) | Laag |
| Milieu impact productie | Laag | Hoog |
| Sociale impact productie | Geen | Negatief (?) |
| Brandstofkosten | Hoog | Laag (electriciteit goedkoper) |
| Afhankelijkheid / schaarste | Hoog (fossiele brandstof) | Laag |
| Onderhoud | Meer (motor, olie) | Minder bewegende delen, onderhoud lager |
Conclusie
Door de hoge productie-uitstoot van een EV duurt het een paar jaar voordat de lagere operationele uitstoot compenseert. Een elektrische bedrijfsbus geeft 10-12 ton CO2 productie en 7 ton verschil per jaar in operationele CO2. Als je alleen kijkt naar deze CO2 uitstoot van productie en gebruik, dan is het omslagpunt na ca. 2 jaar, waarbij de elektrobus na 2 jaar beter is voor de wereld.
De factoren uit de bovenstaande tabel maken de motivering om over te stappen naar een nieuwe EV ingewikkelder. En dan hebben we het nog niet eens over geld gehad!
Gepubliceerd: 16 juli 2025
Regels en verplichtingen voor het mkb
Als MKB-ondernemer krijg je in toenemende mate te maken met regels en verplichtingen rond verduurzaming. Denk aan energiebesparing, rapportageverplichtingen of eisen voor gebouwen en vervoer. Veel verplichtingen gelden alleen voor grotere bedrijven, maar steeds vaker krijgen ook kleinere ondernemingen er indirect mee te maken, bijvoorbeeld via klanten, ketenpartners of aanbestedingen. De wet- en regelgeving verandert snel, en het is niet altijd duidelijk wat nu al moet, wat binnenkort gaat gelden en wat verstandig is om alvast voor te sorteren.
De belangrijkste verplichtingen
Hieronder zetten we de belangrijkste verplichtingen (voornamelijk gericht op energie) overzichtelijk op een rij. Zo weet je precies waar je op moet letten, wat voor jouw bedrijf van toepassing is en hoe je stap voor stap kunt voldoen aan de eisen.
- Energiebesparingsplicht & informatieplicht
- Vanaf: ≥ 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas/jaar
- Verplichtingen: uitvoeren van erkende energiebesparende maatregelen (met ≤5 jaar terugverdientijd) en elke 4 jaar rapportage over genomen en geplande maatregelen
- Grootverbruikers (> 10 miljoen kWh of 170.000 m³): moeten ook een uitgebreid onderzoek uitvoeren naar aanvullende besparingsopties
- Energielabel voor kantoorpanden
- Vanaf: kantoren > 100 m² en mer dan 50% kantoorfunctie, sinds 1 januari 2023
- Verplichting: minimaal energielabel C; zonder label geen gebruik of verhuur mogelijk
- EED-audit (Energy Efficiency Directive)
- Vanaf: Grote ondernemingen (> 250 medewerkers of > € 50 miljoen omzet): verplicht elke 4 jaar een externe energie-audit
- MKB: niet direct verplicht, maar vaak wel gewenst als voorbereidend instrument
- Rapportageverplichtingen (CSRD)
| Bedrijfsgrootte | Verplicht vanaf |
|---|---|
| Grote bedrijven (≥ 250 medewerkers of ≥ € 50 mln omzet of ≥ € 25 mln balans) | Boekjaar 2025 (rapport over 2024) |
| Beursgenoteerde MKB | Boekjaar 2026–27 (rapport over 2025) |
| Overige (kleinere) MKB | Nog geen verplichte rapportage, maar hogere druk vanwege ketenpartijen |
In dit artikel gaan we dieper in op de context van deze rapportageverplichting.
- CSDDD (Due Diligence Wetgeving)
- Direct voor bedrijven: eerst grote bedrijven met >5.000 medewerkers/€1,5 mrd omzet (2027), daarna gefaseerd op kleinere drempels .
- Indirect effect voor MKB: zal informatie moeten aanleveren aan grotere afnemers over verantwoord ketengedrag
- Vastgoed en laadinfrastructuur (EPBD III/IV)
- 1 jan 2025: verplicht één laadpunt bij ≥20 parkeerplekken; bij renovatie ook infrastructuur aanleggen
- Toekomst (EPBD IV): eisen voor verlichting, gebouwautomatisering, meer laadpunten en duurzaamheid labels in utiliteitsvastgoed (vanaf 2026–2030)
Nogmaals: de wet- en regelgeving verandert snel. Zorg dat je op de hoogte blijft van de regelgeving die voor jou van toepassing is. Kijk hiervoor op het Ondernemersplein↗ of KVK↗.
Gepubliceerd: 10 juli 2025
Certificeringen
Zodra je als MKB-bedrijf serieus werk wilt maken van verduurzaming, kom je al snel in aanraking met allerlei certificeringen. Dat kan in het begin best overweldigend zijn: ISO, B Corp, CO₂-prestatieladder, FSC… Certificeringen zijn er echter niet om het ingewikkeld te maken, maar om te helpen je duurzaamheidsambities concreet en meetbaar te maken.
Een certificaat laat zien dat je niet zomaar wat doet, maar dat je duurzaamheidsbeleid serieus is onderbouwd. Dat is prettig voor jezelf, maar ook belangrijk voor je klanten, opdrachtgevers en de overheid. Veel grotere partijen eisen tegenwoordig aantoonbare inspanningen op het gebied van milieu, sociale omstandigheden of ketentransparantie – en met het juiste certificaat zit je dan meteen goed.
Daarnaast helpen certificeringen je om structuur aan te brengen: waar sta je nu, waar kun je verbeteren en hoe hou je dat bij? Ook bij subsidies, aanbestedingen en samenwerkingen kunnen ze je een stevige voorsprong geven.
Top-10 certificeringen
Het loont om te weten welke er zijn en welke passen bij jouw bedrijf en ambities. Hieronder vind je de 10 meest gebruikte certificeringen in het Nederlandse MKB.
- ISO 14001 – Milieumanagement
- Systematisch milieubeleid en milieuprestaties verbeteren, breed inzetbaar.
- CO₂-Prestatieladder
- Inzicht en reductie van CO₂-uitstoot, zeer populair in bouw, infra, techniek en mobiliteit.
- ISO 9001 – Kwaliteitsmanagement
- Kwaliteitsborging en procesbeheersing, breed inzetbaar.
- B Corp Certification
- Aantonen dat je bedrijf sociaal én ecologisch verantwoord onderneemt. Vooral populair onder duurzame start-ups, scale-ups en sociale ondernemingen.
- MVO Prestatieladder
- Brede toetsing van maatschappelijke verantwoordelijkheid (milieu, sociaal, governance), breed inzetbaar.
- FSC / PEFC – Duurzaam houtgebruik
- Hout afkomstig uit verantwoord beheerde bossen.
- Fairtrade / Max Havelaar
- Eerlijke handelsvoorwaarden, duurzame landbouw.
- SKAO-certificering (Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden & Ondernemen)
- Ketenbreed werken aan duurzaamheid via aanbestedingseisen, gebruik in bouw, civiele techniek, infra.
- ISO 45001 – Gezond & veilig werken (arbeidsomstandigheden)
- Arbeidsveiligheid, welzijn en gezondheid borgen (vervangt OHSAS 18001).
- Ecovadis Rating
- ESG-prestaties meten op milieu, arbeid & mensenrechten, ethiek en inkoop. Vooral voor internationaal opererende MKB’ers in toeleveringsketens.
Stappenplan om hiermee aan de slag te gaan:
- Bepaal je doelen en motieven
- Wat wil je bereiken? Denk aan: milieubesparing, maatschappelijke impact, voldoen aan aanbestedingseisen, of versterken van je imago.
- Breng je huidige situatie in kaart
- Wat doe je al op het gebied van duurzaamheid? Heb je processen, beleid of meetgegevens? Doe een ‘nulmeting’ om de gap naar certificering te bepalen.
- Kies een passende certificering
- Kies een certificaat dat past bij je doelen, sector en omvang.
- Start met voorbereiding en implementatie
- Werk aan de eisen: stel beleid op, meet prestaties, leg processen vast. Vaak kun je dit stap voor stap doen met ondersteuning van een adviseur of online tools.
- Certificering aanvragen en continu verbeteren
- Laat je officieel toetsen door een erkende instantie. Na certificering blijf je monitoren, verbeteren en updaten, duurzaamheid is immers een doorlopend proces.
Sturing nodig bij verduurzaming van jouw bedrijf? Doe een eerste verkenning met onze duurzaamheidsscan.
Gepubliceerd: 01 juli 2025
Subsidies en regelingen
Voor verduurzaming binnen het MKB zijn er veel subsidies en fiscale regelingen beschikbaar die investeringen aantrekkelijker maken. Denk aan regelingen voor energiebesparing, duurzame productie, circulair ondernemen en klimaatmaatregelen. Deze steun helpt je niet alleen om kosten te besparen, maar versnelt ook de uitvoering van je duurzaamheidsplannen. In het onderstaande overzicht vind je de belangrijkste regelingen op een rij. Zo krijg je snel inzicht in de mogelijkheden die voor jouw bedrijf relevant zijn. Een slimme eerste stap richting verduurzaming én een financieel duwtje in de rug.
Top-15 subsidies en regelingen
- Energie-investeringsaftrek (EIA)
- Fiscale aftrek op investeringen in energiebesparende en duurzame-energie-installaties (~10–14 % netto voordeel).
- Milieu-investeringsaftrek (MIA) + Vamil
- MIA: Tot 45 % aftrek op milieuvriendelijke investeringen.
- Vamil: Versneld en willekeurig afschrijven (tot 75 %).
- Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA)
- Fiscale aftrek voor relatief kleine investeringen (€ 2.601–€ 392.230); tot 28–56 % extra voordeel.
- Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE) – zakelijk
- Subsidie voor zakelijke warmtepompen, zonneboilers, zonnepanelen, kleinschalige windturbines.
- SDE++ (Stimulering Duurzame Energie)
- Subsidie voor grootschalige duurzame energieopwek (zon, wind, biomassa, geothermie) en CO₂-reductieprojecten.
- Versnelde klimaatinvesteringen industrie (VEKI)
- Subsidie voor CO₂-reducerende technologieën met lange terugverdientijd (> 5 jaar), bewezen techniek.
- DEI+ (Demonstratie Energie- & Klimaatinnovatie)
- Pilot-subsidie voor innovatieve energiebesparende en CO₂-reducerende technieken.
- MOOI (Missiegedreven Onderzoek, Ontw. & Innovatie)
- Subsidie voor R&D-projecten gericht op CO₂-reductie – in consortia (min. 3 partijen).
- MIT-regeling (MKB Innovatiestimulering Regio & Topsectoren)
- Ondersteuning voor haalbaarheidsonderzoek, R&D-samenwerking en kennisvouchers.
- Flex‑E subsidie
- Gericht op bedrijven met ≥ 100 kW verbruik in congestiegebied voor flexibiliteitsmaatregelen (accu’s, balanssystemen).
- SPRILA (Private Laadinfrastructuur)
- Subsidie voor aanleg van EV-laadpunten op bedrijfs- of gehuurd terrein.
- COVER – Collectieven MKB Verduurzaming Reisgedrag
- Projectsubsidie voor MKB‑/brancheverenigingen die reizen duurzaam willen organiseren (woon-werk, zakelijk).
- Circulair Implementeren & Opschalen (CIO)
- Voor MKB-samenwerkingen die circulair willen produceren (hergebruik, reparatie, recyclen).
- Praktijkleren (RVO)
- Tegemoetkoming in begeleidingskosten voor bedrijven die leer-werktrajecten aanbieden (BBL)
- Regionale/provinciale regelingen
- Voorbeelden: Planvorming bedrijventerreinen, energiebesparing MKB (provincies: Drenthe, Overijssel, Zuid‑/Noord‑Holland, Gelderland, enz.).
Stappenplan om hiermee aan de slag te gaan:
- Identificeer jouw type en schaal van investering (energie, circulair, innovatie);
- Combineer regelingen slim: EIA + MIA/Vamil + KIA, of innovatiesubsidies (DEI+, MOOI, MIT);
- Check specifieke voorwaarden: energielabels, bewijslast, samenwerkingsverbanden;
- Vraag advies via RVO, provincies, KVK of gespecialiseerde adviseurs.
Subsidies en regelingen hebben een beperkte looptijd en veranderende voorwaarden. Check altijd de actuele status op Ondernemersplein↗ of KVK↗.
Direct inzicht in kansen (en bedreigingen) voor jouw bedrijf? Doe een eerste verkenning met onze duurzaamheidsscan.
Gepubliceerd: 25 juni 2025
Wetgeving over rapporteren: ESG, CSRD en ESRS
De Rijksoverheid hanteert een indeling van bedrijfsgrootte↗, gebaseerd op de Europese richtlijnen. Deze indeling is relevant voor duurzaamheidsverplichtingen. We richten ons hier op de rapportage verplichting↗, waarvoor de volgende indeling geldt:
| Categorie | Microbedrijf | Klein bedrijf | Middenbedrijf | Groot bedrijf |
|---|---|---|---|---|
| Aantal werknemers | < 10 | < 50 | < 250 | ≥ 250 |
| en Jaaromzet | ≤ € 900.000 | ≤ € 15 miljoen | ≤ € 50 miljoen | > € 50 miljoen |
| of Balanstotaal | ≤ € 450.000 | ≤ € 7,5 miljoen | ≤ € 25 miljoen | > € 25 miljoen |
Een bedrijf valt in een bepaalde categorie als het aan minstens 2 van de 3 criteria voldoet.
Afhankelijk van deze bedrijfsgrootte zijn er eisen voor jaarlijkse verantwoording en het rapporteren van duurzaamheid binnen het bedrijf en de keten:
- Grote bedrijven zijn als eerste verplicht tot rapportage onder de CSRD (vanaf boekjaar 2024).
- Beursgenoteerde mkb-bedrijven volgen vanaf boekjaar 2026.
- Ook niet-beursgenoteerde mkb’ers krijgen indirect te maken met deze verplichtingen via hun klanten of ketenpartners.
In het kader van rapporteren over duurzaamheid zijn er op Europees niveau een aantal standaarden en afspraken vastgesteld die we graag beknopt toelichten. We zoomen hiervoor kort in op: ESG, CSRD en ESRS. Uitgebreide info is te vinden op de site van de Sociaal-Economische Raad↗.
ESG = Environmental, Social & Governance
ESG is een raamwerk waarmee bedrijven en investeerders de duurzaamheid en maatschappelijke impact van een organisatie beoordelen. Het gaat over:
- Environmental: milieu-impact (CO₂-uitstoot, energiegebruik, afval, biodiversiteit)
- Social: sociale aspecten (arbeidsomstandigheden, mensenrechten, diversiteit, gezondheid)
- Governance: bestuur (ethiek, beloningen, transparantie, toezicht)
Ook mkb’ers worden hier indirect mee geconfronteerd via ketens of banken. ESG helpt bedrijven risico’s en kansen te begrijpen die niet altijd financieel zichtbaar zijn en speelt een steeds grotere rol bij investeringsbeslissingen, subsidies en klantkeuzes.
Overigens is ESG niet een vervanger van de 3 P’s (people, planet, profit). Waar de 3 P’s vooral worden gebruikt voor visie en strategie, dient de ESG voor meten, rapporteren en beoordelen.
CSRD = Corporate Sustainability Reporting Directive
CSRD is een Europese richtlijn die bedrijven verplicht om te rapporteren over duurzaamheid (ESG-gerelateerde thema’s).
- Sinds 2024 van kracht, eerst voor grote bedrijven.
- Vanaf 2026 ook voor sommige mkb-bedrijven die beursgenoteerd zijn of onderdeel van een grotere keten.
- Vervangt de oude NFRD (Non-Financial Reporting Directive).
Het doel is transparantie, betrouwbaarheid en vergelijkbaarheid. Bedrijven moeten jaarlijks duurzaamheidsinformatie publiceren, net zo gecontroleerd als de financiële verslaggeving.
Het Ministerie van Economische Zaken heeft een stappenplan opgesteld voor de verplichte CSRD↗.
ESRS = European Sustainability Reporting Standards
ESRS zijn de concrete standaarden die bepalen wat en hoe bedrijven moeten rapporteren onder de CSRD.
- Ontwikkeld door EFRAG↗ (European Financial Reporting Advisory Group).
- Denk aan: verplichte thema’s zoals klimaatverandering, biodiversiteit, arbeidspraktijken, bestuur.
Bedoeld voor bedrijven die onder de CSRD vallen. Maar ook toeleveranciers en kleinere bedrijven moeten straks data aanleveren aan ketenpartners die wél rapportageplichtig zijn.
Het Ministerie van Economische Zaken heeft hier een uitgebreide pagina aan gewijd: CSRD voor mkb-bedrijven: dit moet u weten↗.
Voor MKB-bedrijven is er een vrijwillige versie van de CSRD, genaamd de VSME (Voluntary Small Medium Enterprise)↗, die helpt bij duurzaamheidsrapportage. Dit is een vereenvoudigde aanpak, ontwikkeld om het voor MKB’ers makkelijker te maken om hun duurzaamheidsinspanningen te communiceren, zonder de complexiteit van de volledige CSRD.